Stres, Gelişim ve Değişim: İstakozun Kabuk Değiştirme Metaforu Üzerine Psikolojik Bir Bakış

02.12.25 07:10 AM

İstakoz yumuşak ve savunmasız bir canlıdır. Onu koruyan sert kabuğu büyümez. Bedeni genişledikçe kabuk daralır ve sıkışma başlar. Bu fiziksel baskı aynı zamanda stres yaratan bir zorlanmadır.

Büyüme tam da burada başlar.

Huzursuzluk arttığında istakoz güvenli bir kovuğa çekilir. Kabuğunu çıkarmak için riskli, acılı ve yorucu bir sürece girer. Eski kabuk gider; yerine daha geniş, daha güçlü bir kabuk gelir. Bu döngü yaşamı boyunca tekrar eder.

Twerski’nin vurguladığı şey şudur:

İstakozu büyümeye iten şey rahatsızlıktır.
Yani gelişimin tetikleyicisi konfor değil; konforun bozulmasıdır.


Psikolojik Kabuğumuz ve Daralma Anları

Biz insanların da kendimizi güvende hissetmek için oluşturduğu bir “kabuğu” vardır:
alışkanlıklar, savunma mekanizmaları, ilişki kalıpları, iş yapma biçimleri…

Zamanla bu kabuk bize dar gelmeye başlar.

Bunu bazen şöyle hissederiz:

  • Aynı işte tıkanmışlık

  • Bir ilişkide kendini tüketmiş hissetme

  • Motivasyon kaybı

  • Değersizlik ve yönsüzlük duyguları

  • “Artık böyle gitmiyor” hissi

Bu an, kabuğun artık büyümemize izin vermediği andır.

Mesleki gözlemlerime dayanarak söyleyebilirim ki:
Bizi büyüten şey zorlanma anlarıdır.
Stresi tamamen kötü görmek, gelişim ihtiyacımızı kaçırmamıza neden olur.


Stres Bir Düşman Değil; Bir Sinyaldir

Psikolojide stres doğru yönetildiğinde:

  • farkındalık yaratır,

  • karar vermeyi hızlandırır,

  • yeni beceriler kazandırır,

  • yaratıcılığı artırır,

  • değişimi başlatır.

Buradaki esas fark, stresin kontrol edilebilir olup olmadığıdır. Kontrol edilebilir stres büyütür; kontrolsüz stres tüketir.

Bu yüzden danışanlarıma sık sık sorarım:

  • “Seni zorlayan şey gerçekten ne?”

  • “Bu zorlanma sana hangi değişimi işaret ediyor?”

  • “Gelişim için hangi kalıbı bırakmalısın?”

  • “Bu stres anındaki tepkilerin sana ne anlatıyor?”

  • “Bu sıkışma duygusu sana ne söylüyor olabilir?”

Bu sorular, kişinin kabuğunu fark etmesini ve yenisini inşa etmeye başlamasını sağlar.


İnsan Neden Stresle Dönüşür?

İstakoz içgüdüsel olarak kabuğunu değiştirir.
Biz ise bilerek, seçim yaparak, anlamlandırarak dönüşürüz.

Birçok insan depresyon, kaygı, tükenmişlik ya da ilişkisel çatışmaların ardından
bambaşka bir yaşam yoluna yönelmiştir.

Yani sıkıştığımız yer aslında dönüşümün eşiğidir.

İş, ilişki, kariyer ve kişisel gelişimde bizi zorlayan stres
doğru ele alındığında güçlü bir öğretmene dönüşür.


Kabuğunu Kırmaya Hazır mısın?

Twerski’nin metaforu bize şunu hatırlatır:

Büyüme, rahatsızlığın içinden doğar.

Bugün seni sıkan, zorlayan, çözülmeyen o konu;
belki de yeni kabuğuna geçişin en değerli başlangıcıdır.

Belirsizlik yaratabilir, acıtabilir, yorabilir…
Ama senin için daha güçlü bir benlik hazırlar.

Şimdi kendine sor: Hangi kabuğa sığmıyorsun ve yenisini inşa etmeye hazır mısın?


Psk. Nursena Bugurlu

Share -