Modern toplumda kadınlardan beklenen roller çeşitlenmiş, ancak azalmamıştır. Kadın hem üretken, hem duygusal olarak kapsayıcı, hem bakım veren, hem ekonomik olarak bağımsız, hem de fiziksel olarak “iyi” görünmek durumundadır. Bu çoklu rol beklentisi, görünürde güçle özdeşleştirilir. Ancak bu güç çoğu zaman duygusal dayanıklılığın sürekli performansını içerir. Zorlanmanın görünmemesi, kırılganlığın bastırılması ve yardım talebinin ertelenmesi; güçlü olmanın doğal parçaları gibi sunulur.
Şema terapi perspektifi, güçlü görünme zorunluluğunun arkasındaki psikolojik dinamikleri anlamak için işlevsel bir çerçeve sunar. Erken dönem yaşantılar sonucunda gelişen uyumsuz şemalar, yetişkinlikte tekrar eden davranış örüntülerine zemin hazırlar ve bireyin kendisiyle kurduğu ilişkiyi belirler. “Güçlü kadın” imgesinin arkasında sıklıkla kendini feda, duyguları bastırma ve yüksek standartlar şemalarına rastlanabilir. Kişi kendini feda şemasında başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önünde görürken, yüksek standartlar şemasında hata yapmaya tahammül edemez ve sürekli yeterli olmak zorunda hisseder. Duyguları bastırma şemasında ise olumsuz duygularını ifade etmeyi zayıflık, kontrol kaybı ya da reddedilme riski olarak algılayabilir. Bu nedenle öfke, üzüntü ya da ihtiyaçlarını dile getirmek yerine onları bastırmayı tercih eder ve “sorunsuz”, “dayanıklı” kalmaya çalışır. Bu süreçte sıklıkla aşırı telafi eden baş etme modu devreye girer; zayıflık ihtimaline karşı aşırı kontrol, aşırı işlevsellik ve yüksek performans geliştirilir. Dışarıdan bakıldığında hayranlık uyandıran bu dayanıklılık, iç dünyada yoğun bir yalnızlık ve tükenmişlik hissiyle birlikte var olabilir.
8 Mart yaklaşırken kadınları “güçlü” olarak tanımlamak kolaydır. Ancak belki de daha dönüştürücü olan soru şudur: Kadınların güçlü olmak zorunda kalmadığı bir psikolojik alan mümkün mü? Gerçek güç; kırılganlıkla temas edebilmek, ihtiyaçları fark edebilmek ve destek almayı zayıflık olarak görmemektir. Psikolojik iyilik hali, dayanıklılıkla birlikte şefkati de içerir. Belki de güçlü kadın miti yeniden tanımlanmalıdır: Güç, insan olabilme kapasitesidir.
Psk. İlke Hızlı
